Observation Well คืออะไร ทำงานอย่างไร?

Observation Well คือบ่อวัดระดับน้ำใต้ดินที่ทำงานด้วยหลักการง่ายที่สุดในบรรดาเครื่องมือวัดน้ำใต้ดินทั้งหมด น้ำใต้ดินรอบบ่อจะซึมเข้าท่อผ่านช่วงเจาะรู (Screen) จนระดับน้ำในท่อสมดุลกับระดับน้ำใต้ดินรอบบ่อ การวัดจึงเหลือเพียงหย่อนสายวัดจากปากท่อลงไปหาผิวน้ำ แล้วอ่านความลึกจากปากท่อซึ่งรังวัดระดับอ้างอิงไว้แล้ว

จุดเด่นคือติดตั้งง่าย อ่านค่าง่าย และดูแลรักษาน้อย จึงเป็นเครื่องมือพื้นฐานที่พบในเกือบทุกโครงการที่ต้องเฝ้าระดับน้ำใต้ดิน และเป็น 1 ใน เครื่องมือวัดทางธรณีเทคนิค 10 ชนิดหลักที่ใช้จริงในงานไทย ข้อจำกัดสำคัญคือค่าที่ได้เป็นระดับน้ำรวมของทุกชั้นที่ท่อเปิดรับน้ำ แยกชั้นไม่ได้ และตอบสนองช้าในดินที่น้ำซึมผ่านยาก

ทีมงาน SPN ติดตั้งท่อ PVC หุ้มวัสดุกรองของ Observation Well ลงในหลุมเจาะที่หน้างาน
การหย่อนท่อ PVC หุ้มวัสดุกรองลงหลุมเจาะ ท่อต้องต่อกันแน่นและหย่อนตรงแนวเพื่อไม่ให้ติดผนังหลุม (ภาพ: SPN Soil Engineering)

ทำไมต้องวัดระดับน้ำใต้ดิน?

ระดับน้ำใต้ดินคือตัวแปรที่เปลี่ยนพฤติกรรมของดินได้มากที่สุดตัวหนึ่ง เมื่อระดับน้ำสูงขึ้น แรงดันน้ำในโพรงดินเพิ่มขึ้นและกำลังรับน้ำหนักของดินลดลง เมื่อระดับน้ำถูกสูบลดลงระหว่างงานขุด (Dewatering) ดินโดยรอบจะรับน้ำหนักเพิ่มและทรุดตัวตาม อาคารข้างเคียงงานขุดลึกจำนวนมากเสียหายจากการลดระดับน้ำใต้ดิน ไม่ใช่จากตัวงานขุดโดยตรง รายละเอียดเรื่องนี้อ่านได้ในบทความระดับน้ำใต้ดินมีผลกับฐานรากอย่างไร

ระดับน้ำใต้ดินยังเปลี่ยนตามฤดูกาล ฤดูฝนกับฤดูแล้งต่างกันได้หลายเมตรในบางพื้นที่ การออกแบบที่ใช้ค่าระดับน้ำจากการเจาะสำรวจครั้งเดียวจึงอาจไม่ครอบคลุมสภาพจริง โครงการที่อ่อนไหวต่อระดับน้ำ เช่น งานบนชั้นดินเหนียวอ่อนกรุงเทพฯ จึงควรมีข้อมูลระดับน้ำต่อเนื่องประกอบการตัดสินใจ

โครงสร้างของ Observation Well มีอะไรบ้าง?

โครงสร้างหลักมี 6 ส่วน ไล่จากปากบ่อลงไปคือ ฝาครอบกันฝนพร้อมแท่นคอนกรีต วัสดุอุดกลับช่องว่างรอบท่อช่วงบน ซีลเบนโทไนต์กันน้ำผิวดินไหลลงบ่อ ท่อ PVC ช่วงทึบ ทรายกรองรอบท่อ และท่อช่วงเจาะรูหุ้มวัสดุกรองที่ปลายบ่อ ดังภาพตัดขวางด้านล่าง

AAAWgmp1bWIAAAAeanVtZGMycGEAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYQAAABZcanVtYgAAAEdqdW1kYzJtYQARABCAAACqADibcQN1cm46YzJwYTo3MWZlYmQ2Mi02NzYxLTRjYjItYmFiNS02M2I4MDgwNzExNTEAAAADl2p1bWIAAAApanVtZGMyYXMAEQAQgAAAqgA4m3EDYzJwYS5hc3NlcnRpb25zAAAAALxqdW1iAAAARGp1bWRjYm9yABEAEIAAAKoAOJtxE2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52MwAAAAAYYzJzaNB7BAT0oLeyucWnXXtBuggAAABwY2JvcqNpZGM6Zm9ybWF0bWltYWdlL3N2Zyt4bWxqaW5zdGFuY2VJRHgseG1wOmlpZDpiZmFkYjYwZi0wOWY4LTQ3ZTUtOWYyYy04MGJlMDA0ZmJlZWJscmVsYXRpb25zaGlwaHBhcmVudE9mAAAB4mp1bWIAAABBanVtZGNib3IAEQAQgAAAqgA4m3ETYzJwYS5hY3Rpb25zLnYyAAAAABhjMnNo50BLSDqdemLZv5uwRpz1MAAAAZljYm9yomdhY3Rpb25zgqJmYWN0aW9ua2MycGEub3BlbmVkanBhcmFtZXRlcnOha2luZ3JlZGllbnRzgaJjdXJseC1zZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmluZ3JlZGllbnQudjNkaGFzaFggBRjaDOz3Dh0pskTTbjsMHW/BvjljE69sibbVe3GVg3+kZmFjdGlvbngdY29tLmFudGhyb3BpYy5jbGF1ZGUucHJvdmlkZWRqcGFyYW1ldGVyc6F4H2NvbS5hbnRocm9waWMub3JpZ2luLWNvbmZpZGVuY2VndW5rbm93bmtkZXNjcmlwdGlvbnhmQ2xhdWRlIHByb3ZpZGVkIHRoaXMgZmlsZSBhdCB0aGUgcmVxdWVzdCBvZiBhIHVzZXIgYW5kIG1heSBoYXZlIGNyZWF0ZWQgb3IgbW9kaWZpZWQgdGhlIGZpbGUgY29udGVudHMubXNvZnR3YXJlQWdlbnShZG5hbWVmQ2xhdWRlcmFsbEFjdGlvbnNJbmNsdWRlZPUAAADIanVtYgAAAEBqdW1kY2JvcgARABCAAACqADibcRNjMnBhLmhhc2guZGF0YQAAAAAYYzJzaM0aLSenNEjInLaVxwfuQfkAAACAY2JvcqVjYWxnZnNoYTI1NmNwYWRMAAAAAAAAAAAAAAAAZGhhc2hYILekyZo774IRXtHgJ0Mkbyj86Y8nv0RtMrNE/YB8Bl6nZG5hbWVuanVtYmYgbWFuaWZlc3RqZXhjbHVzaW9uc4GiZXN0YXJ0GQP1Zmxlbmd0aBkeBAAAAj5qdW1iAAAAJ2p1bWRjMmNsABEAEIAAAKoAOJtxA2MycGEuY2xhaW0udjIAAAACD2Nib3KlY2FsZ2ZzaGEyNTZpc2lnbmF0dXJleE1zZWxmI2p1bWJmPS9jMnBhL3VybjpjMnBhOjcxZmViZDYyLTY3NjEtNGNiMi1iYWI1LTYzYjgwODA3MTE1MS9jMnBhLnNpZ25hdHVyZWppbnN0YW5jZUlEeCx4bXA6aWlkOmNmYjhkNTAwLTRhOWYtNDQ4OS05YTFhLTdmOGJlZWM4OTU0M3JjcmVhdGVkX2Fzc2VydGlvbnODomN1cmx4LXNlbGYjanVtYmY9YzJwYS5hc3NlcnRpb25zL2MycGEuaW5ncmVkaWVudC52M2RoYXNoWCAFGNoM7PcOHSmyRNNuOwwdb8G+OWMTr2yJttV7cZWDf6JjdXJseCpzZWxmI2p1bWJmPWMycGEuYXNzZXJ0aW9ucy9jMnBhLmFjdGlvbnMudjJkaGFzaFggyakwNYC0TDBYt83f/LTQci91/Fy2F1GTRLY4D+pspEuiY3VybHgpc2VsZiNqdW1iZj1jMnBhLmFzc2VydGlvbnMvYzJwYS5oYXNoLmRhdGFkaGFzaFggor4jgkRDjlIzA6H3nvo8M/Izh9zSLeUKzUKjtGXkZ3V0Y2xhaW1fZ2VuZXJhdG9yX2luZm+jZG5hbWVvQW50aHJvcGljIEZpbGVzZ3ZlcnNpb25lMS4wLjBrc3BlY1ZlcnNpb25lMi40LjAAABA4anVtYgAAAChqdW1kYzJjcwARABCAAACqADibcQNjMnBhLnNpZ25hdHVyZQAAABAIY2JvctKEWQISogEmGCFZAgowggIGMIIBjaADAgECAhRA5aAK7sI50L64g/oGQgU9Z1UTADAKBggqhkjOPQQDAzBJMRcwFQYDVQQKEw5BbnRocm9waWMsIFBCQzEuMCwGA1UEAxMlQW50aHJvcGljIENvbnRlbnQgQ3JlZGVudGlhbHMgUm9vdCBDQTAeFw0yNjA4MDcxODQzNTZaFw0yODA4MDYxOTQzNTZaMEQxFzAVBgNVBAoTDkFudGhyb3BpYywgUEJDMSkwJwYDVQQDEyBBbnRocm9waWMgQ2xhdWRlIENvbnRlbnQgU2lnbmluZzBZMBMGByqGSM49AgEGCCqGSM49AwEHA0IABJh6CmvLUBgFFNU0vUKlOVtE6djd17L5SuwX0LemFisBM3dkd/3cyjxFA3Qo5S46fX0/ihY0VZ7mfb9KF703t5OjWDBWMA4GA1UdDwEB/wQEAwIHgDAVBgNVHSUEDjAMBgorBgEEAYPoXgIBMAwGA1UdEwEB/wQCMAAwHwYDVR0jBBgwFoAUzlHiBIFOZFsj+OPEz5o+nMHXXMIwCgYIKoZIzj0EAwMDZwAwZAIwMXMdFJ4BetLLVY7ORuE9noqbbAZOZn/aArXyTwFAZfKrPzxF2vPoJNf1+UCdg1XGAjBwX1zd9WGqYkqmL5SFqw1QySjr1zJfpJM9+1rdDwSPLMOPOjKuiXjoU/pUUeG9RwmhY3BhZFkNngAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAAPZYQLRdxyF+JTwbsxn6vu680sGMe5jLEHv3zE2LWrq8thwRnT3Jz2+BQEGJPPFbd+I8gxMPcq6YPSIW9YXuVrX9emc= สายวัดระดับน้ำ (Dip Meter) d ความลึกถึงผิวน้ำ อ่านจากปากท่อ ระดับผิวดิน ชั้นดินเหนียว (น้ำซึมผ่านยาก) ชั้นดินที่ท่อเปิดรับน้ำ (เช่น ชั้นทราย) ระดับน้ำใต้ดินรอบบ่อ ระดับน้ำใต้ดิน = ระดับปากท่อ − d น้ำซึมเข้าช่วงเจาะรูจนระดับน้ำในท่อ สมดุลกับระดับน้ำใต้ดินรอบบ่อ ปากท่อต้องรังวัดระดับอ้างอิงไว้ก่อน ฝาครอบเหล็กล็อกได้ (เปิดเมื่ออ่านค่า) ปากท่อ (Top of Pipe) จุดอ้างอิงที่รังวัดระดับไว้แล้ว ท่อเหล็กป้องกันปากบ่อ (Protective Casing) แท่นคอนกรีตกันน้ำขัง ผิวลาดออกจากบ่อ วัสดุอุดกลับ ซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ (Grout) ท่อ PVC ช่วงทึบ (Riser) ซีลเบนโทไนต์ กันน้ำผิวดินไหลลงบ่อ ทรายกรอง (Sand Filter) คลุมช่วงเจาะรูและสูงเลยขึ้นมาเล็กน้อย ระดับน้ำใต้ดิน (Groundwater Level) ระดับน้ำในท่อ = ระดับน้ำใต้ดินรอบบ่อ ท่อช่วงเจาะรู (Screen) หุ้มวัสดุกรอง น้ำใต้ดินซึมเข้าท่อทางช่วงนี้ ฝาปิดปลายท่อ / ก้นหลุมเจาะ ภาพแสดงหลักการ ไม่ตามมาตราส่วน
ภาพตัดขวางโครงสร้าง Observation Well — ซีลเบนโทไนต์ด้านบนสำคัญมาก เพราะถ้าน้ำผิวดินรั่วลงบ่อได้ ค่าที่อ่านจะไม่ใช่ระดับน้ำใต้ดินจริง

ขั้นตอนติดตั้ง 5 ขั้น

1. เจาะหลุม — เจาะด้วยเครื่องเจาะสำรวจดินถึงความลึกที่กำหนดในแผนตรวจวัด แล้วตรวจว่าหลุมสะอาดไม่มีดินถล่มก้นหลุม

2. ใส่ท่อ — หย่อนท่อ PVC ที่ต่อช่วงเจาะรูหุ้มวัสดุกรองไว้ที่ปลาย ลงไปจนถึงก้นหลุม จัดท่อให้อยู่กลางหลุม

3. ใส่ทรายกรองและซีล — เททรายกรองลงช่องว่างรอบท่อให้คลุมช่วงเจาะรูและสูงเลยขึ้นมาเล็กน้อย แล้วอุดด้านบนด้วยเบนโทไนต์เพื่อกันน้ำผิวดินซึมลงไปปนกับน้ำใต้ดิน จากนั้นอุดกลับช่องว่างที่เหลือจนถึงปากบ่อด้วยวัสดุอุดกลับ เช่น ซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์ เพื่อไม่ให้ทรายกรองต่อเชื่อมชั้นน้ำคนละชั้นเข้าด้วยกัน

4. ทำปากบ่อ — เทแท่นคอนกรีตรอบปากท่อ ติดตั้งฝาครอบพร้อมกุญแจล็อก และทำเครื่องหมายหมายเลขบ่อให้ชัดเจน

5. ล้างบ่อและอ่านค่าฐาน — สูบน้ำล้างบ่อ (Well Development) ให้ตะกอนจากการเจาะออกจนน้ำไหลเข้าบ่อได้สะดวก จากนั้นอ่านค่าซ้ำหลายครั้งจนระดับน้ำนิ่ง แล้วใช้เป็นค่าฐานอ้างอิง

แบบติดตั้งตัวอย่าง: บ่อลึกและบ่อตื้น

ความลึกบ่อและรูปแบบปากบ่อกำหนดตามความลึกของระดับน้ำที่ต้องการติดตามและสภาพการใช้งานพื้นที่ สองแบบด้านล่างคือแบบติดตั้งที่ SPN ใช้จริง ต่างกันที่ช่วงความลึกของท่อเจาะรูและวิธีป้องกันปากบ่อ

แบบติดตั้ง Observation Well บ่อลึก ท่อ PVC 50 มม. ช่วงทึบ 0.80 ถึง 6.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 6.00 ถึง 11.00 ม. ในหลุมเจาะ 100 มม. ปากบ่อครอบด้วยท่อเหล็ก 4 นิ้ว สูง 0.80 ม. พร้อมกุญแจล็อก แท่นคอนกรีตและเสากันชน
แบบบ่อลึก — ท่อ PVC ⌀50 มม. ในหลุมเจาะ ⌀100 มม. ช่วงทึบ 0.80–6.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 6.00–11.00 ม. ทรายกรองหุ้มช่วงเจาะรูและสูงเลยขึ้นมา ปิดด้วยซีลเบนโทไนต์แล้วอุดกลับด้วยซีเมนต์ผสมเบนโทไนต์จนถึงปากบ่อ ระดับน้ำที่อ่านได้ในแบบนี้อยู่ที่ 8.00 ม. ปากบ่อยกสูงด้วยท่อเหล็ก 4 นิ้ว สูง 0.80 ม. พร้อมกุญแจล็อก แท่นคอนกรีต 1.0×1.0×0.1 ม. และเสากันชน (แบบ: SPN Soil Engineering)
แบบติดตั้ง Observation Well บ่อตื้น ท่อ PVC 50 มม. ช่วงทึบ 0.00 ถึง 1.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 1.00 ถึง 5.00 ม. ปากบ่อเป็นฝาสเตนเลสเกลียว 4 นิ้ว ระดับเดียวกับพื้น
แบบบ่อตื้น — ท่อ PVC ⌀50 มม. ช่วงทึบเพียง 0.00–1.00 ม. ต่อท่อเจาะรู 1.00–5.00 ม. ใช้เมื่อระดับน้ำอยู่ตื้นราว 1.00 ม. ปากบ่อเป็นฝาสเตนเลสเกลียว 4 นิ้ว ฝังระดับเดียวกับพื้น (Flush Mount) เหมาะกับพื้นที่ที่มีรถหรือเครื่องจักรผ่าน (แบบ: SPN Soil Engineering)
Observation Well ที่ติดตั้งเสร็จ มีแท่นคอนกรีต เสาป้องกัน และป้ายหมายเลขบ่อ Monitoring Well No.1
บ่อที่ติดตั้งเสร็จพร้อมแท่นคอนกรีต เสากันชน และป้ายหมายเลขบ่อ เพื่อป้องกันความเสียหายจากเครื่องจักรและอ้างอิงตำแหน่งได้ถูกต้อง (ภาพ: SPN Soil Engineering)

อ่านค่าอย่างไร ความถี่เท่าไร?

การอ่านค่าใช้สายวัดระดับน้ำ (Dip Meter หรือ Water Level Meter) ซึ่งเป็นสายเทปมีหัววัดไฟฟ้าที่ปลาย เมื่อหัววัดแตะผิวน้ำ วงจรจะครบและส่งเสียงเตือน ผู้อ่านบันทึกความยาวสายจากปากท่อ แล้วแปลงเป็นระดับน้ำจากค่าระดับปากท่อที่รังวัดไว้ ทุกครั้งที่อ่านต้องบันทึกวันเวลา สภาพฝนก่อนหน้า และกิจกรรมก่อสร้างหรือการสูบน้ำใกล้เคียงควบคู่กันเสมอ เพราะสิ่งเหล่านี้คือคำอธิบายของค่าที่เปลี่ยน

เจ้าหน้าที่ SPN อ่านค่าระดับน้ำใต้ดินจาก Observation Well ด้วยสายวัดระดับน้ำ Dip Meter
การอ่านค่าด้วย Dip Meter ที่หน้างาน ค่าที่บันทึกต้องระบุวันเวลาและกิจกรรมรอบบ่อในช่วงนั้นด้วย (ภาพ: SPN Soil Engineering)

ความถี่การอ่านขึ้นกับแผนตรวจวัดที่วิศวกรผู้ออกแบบกำหนด แนวทางทั่วไปคืออ่านถี่ขึ้นในช่วงที่มีกิจกรรมกระทบน้ำใต้ดิน เช่น ระหว่างสูบลดระดับน้ำหรือระหว่างถมดิน และลดความถี่ลงเป็นรอบรายสัปดาห์หรือรายเดือนเมื่อค่าเริ่มนิ่ง ส่วนการติดตามตามฤดูกาลมักอ่านต่อเนื่องอย่างน้อยครบรอบปีเพื่อให้เห็นค่าสูงสุดและต่ำสุดจริง

Observation Well ต่างจาก Piezometer อย่างไร?

ทั้งสองเป็นเครื่องมือวัดน้ำใต้ดินเหมือนกัน แต่ตอบคำถามคนละข้อ Observation Well ตอบว่า "ระดับน้ำใต้ดินอยู่ที่เท่าไร" ส่วน Piezometer ตอบว่า "แรงดันน้ำในโพรงดินของชั้นนั้นเป็นเท่าไร" การเลือกผิดระหว่างสองตัวนี้เป็นข้อผิดพลาดที่พบบ่อยที่สุดข้อหนึ่งในงานตรวจวัด ดูหลักการทำงานและวิธีเลือกชนิดหัววัดได้ในบทความPiezometer คืออะไร วัดแรงดันน้ำในดิน ตัวอย่างงานจริงที่ติดตั้ง Monitoring Well คู่กับ Piezometer อ่านได้ที่ Case Study Piezometer และ Monitoring Well สมุทรปราการ

← เลื่อนดูตารางทั้งหมด →

หัวข้อเปรียบเทียบObservation WellStandpipe Piezometer
สิ่งที่วัดระดับน้ำใต้ดินรวมของชั้นที่ท่อเปิดรับน้ำแรงดันน้ำในโพรงดินเฉพาะชั้นที่ปิดผนึกไว้
การปิดผนึกเปิดรับน้ำเป็นช่วงยาวซีลเบนโทไนต์บนล่าง ให้รับน้ำเฉพาะช่วงที่สนใจ
การแยกชั้นดินแยกไม่ได้แยกได้ตามช่วงที่ปิดผนึก
การตอบสนองในดินเหนียวช้า อาจใช้เวลาหลายวันกว่าสมดุลเร็วกว่า และแบบ Vibrating Wire ตอบสนองแทบทันที
งานที่เหมาะติดตามระดับน้ำทั่วไป งานฤดูกาล งานสิ่งแวดล้อมติดตามการสลายแรงดันน้ำในงานถม งานขุดลึก งานเขื่อน
ค่าใช้จ่ายต่ำกว่าสูงกว่า โดยเฉพาะชนิด Vibrating Wire

อีกชื่อที่มักสับสนคือ Monitoring Well ในงานสิ่งแวดล้อม ซึ่งโครงสร้างคล้าย Observation Well แต่จุดประสงค์คือเก็บตัวอย่างน้ำใต้ดินขึ้นมาวิเคราะห์คุณภาพและการปนเปื้อน จึงมีข้อกำหนดวัสดุและการล้างบ่อเข้มงวดกว่า และการเก็บตัวอย่างนิยมใช้วิธี Low-flow ตาม ASTM D6771 SPN ให้บริการทั้งสองแบบ ดูขอบเขตงานประเมินสิ่งแวดล้อมและบ่อติดตามคุณภาพน้ำใต้ดินได้ที่หน้าบริการ

Observation Well เหมาะกับงานแบบไหน?

  • งานขุดลึกที่มีการสูบลดระดับน้ำ — ติดตั้งรอบพื้นที่ขุดเพื่อเฝ้าว่าการสูบน้ำดึงระดับน้ำใต้ดินของพื้นที่ข้างเคียงลงไปมากแค่ไหน
  • งานถมดินและปรับปรุงคุณภาพดิน — ใช้คู่กับ Piezometer ในงาน PVD และ Preloading โดยให้ Observation Well เป็นค่าระดับน้ำอ้างอิงของพื้นที่
  • งานติดตามระยะยาวตามฤดูกาล — เก็บข้อมูลระดับน้ำสูงสุดต่ำสุดประกอบการออกแบบฐานรากและชั้นใต้ดิน
  • งานสิ่งแวดล้อม — ติดตามระดับและคุณภาพน้ำใต้ดินรอบพื้นที่ฝังกลบ โรงงาน หรือคลังเชื้อเพลิง

งานติดตั้ง Observation Well ไม่มีมาตรฐาน มยผ. เฉพาะ มาตรฐานสากลที่ใช้อ้างอิงการออกแบบและติดตั้งบ่อคือ ASTM D5092/D5092M (Design and Installation of Groundwater Monitoring Wells) ร่วมกับข้อกำหนดของแต่ละโครงการ คู่มือผู้ผลิตอุปกรณ์ และแนวปฏิบัติงานเจาะสำรวจดิน รายงานผลตรวจวัดของ SPN ลงนามรับรองโดยวิศวกรโยธาที่มีใบอนุญาต (กว.) สภาวิศวกร พร้อมลายเซ็นและเลขทะเบียน ใช้ประกอบการยื่นต่อหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ ดูขอบเขตงานติดตั้งเครื่องมือวัดและตรวจวัดพฤติกรรมได้ที่หน้าบริการ ส่วนค่าบริการขึ้นกับความลึก จำนวนจุด และรอบการอ่านค่า จึงประเมินเป็นรายโครงการ ติดต่อรับใบเสนอราคาฟรีภายใน 24 ชั่วโมง ทั้งนี้ราคายังไม่รวมค่าเดินทางและค่าขนย้ายเครื่องมือ ซึ่งคิดเพิ่มตามระยะทางของหน้างาน

⚠️ บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป

เนื้อหาอธิบายหลักการทำงานและการใช้งาน Observation Well เพื่อความเข้าใจเบื้องต้น การกำหนดตำแหน่ง ความลึก จำนวนบ่อ ความถี่การอ่านค่า และการเลือกใช้ระหว่าง Observation Well กับ Piezometer ของแต่ละโครงการ ต้องกำหนดโดยวิศวกรผู้รับผิดชอบตามเงื่อนไขเฉพาะของงานนั้น